KM : การพัฒนาหมู่บ้านเศรษฐกิจพอเพียง โดยนายสุรพันธ์ สุวรรณโชติ

๑.      ความรู้       การพัฒนาหมู่บ้านเศรษฐกิจพอเพียง        

๒.     ชื่อเจ้าของความรู้    นายสุรพันธ์  สุวรรณโชติ  ตำแหน่ง นักวิชาการพัฒนาชุมชนชำนาญการ                                                                                                                                                

๓.     องค์ความรู้ที่บ่งชี้     การขับเคลื่อนหมู่บ้านเศรษฐกิจพอเพียงต้นแบบ   

๔.     ที่มาและความสำคัญในการจัดทำองค์ความรู้

                   กรมการพัฒนาชุมชน ได้ส่งเสริมการพัฒนาหมู่บ้านเศรษฐกิจพอเพียงโดยน้อมนำแนวคิดปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงขององค์พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ มาเป็นแนวทาง  โดยมีเป้าหมายการให้บริการคือ ชุมชนมีความสามารถในการวางแผนบริหารจัดการชุมชน    พัฒนาเศรษฐกิจฐานรากให้มั่นคงตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียง   โดยการเสริมสร้างขีดความสามารถของพลังชุมชนในการบริหารจัดการ แก้ไขปัญหาของชุมชน   และพัฒนาเศรษฐกิจขุมชนฐานรากให้มีความมั่นคง   เพื่อส่งเสริม/พัฒนาหมู่บ้านให้เป็นหมู่บ้านที่มีวิถีชีวิตตามแนวปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง  ประชาชนมีคุณภาพชีวิตที่ดี  โดยน้อมนำความคิดตามหลักปรัชญาของเศรษฐกิจพอเพียงมาใช้ในการดำรง ชีวิต   รวมทั้งสร้างความมั่นใจให้กับประชาชน  และผู้นำชุมชนให้เข้ามามีส่วนร่วมในกิจกรรมการพัฒนาตนเอง  และพัฒนาชุมชนไปพร้อม ๆ กัน เพื่อให้การดำเนินการพัฒนาหมู่บ้านเศรษฐกิจพอเพียงต้นแบบบรรลุเป้าหมายทั้ง 3 ระดับ
คือ  ระดับ  “พออยู่ พอกิน”   “อยู่ดี กินดี”  และ  “มั่งมี ศรีสุข”   ซึ่งหมู่บ้านเศรษฐกิจพอเพียงต้นแบบตามเกณฑ์ของกระทรวงมหาดไทย ระดับ “พออยู่ พอกิน”  ต้องผ่านเกณฑ์ จำนวน  10 - 16  ตัวชี้วัด   ระดับ  “อยู่ดี กินดี”  ต้องผ่านเกณฑ์ จำนวน  17 - 22  ตัวชี้วัด  ระดับ “มั่งมี ศรีสุข”  ต้องผ่านเกณฑ์ จำนวน 23 ตัวชี้วัด

๕.     ปัญหาที่พบและแนวทางการแก้ไขปัญหา

                    ปัจจัยสำคัญที่มีผลต่อความสำเร็จในการขับเคลื่อนหมู่บ้านเศรษฐกิจพอเพียงต้นแบบเพื่อให้หยั่งลึกในจิตใจ ชาวบ้านนำไปประยุกต์ใช้ในชีวิตประจำวัน ให้เป็นวิถีชีวิต และขยายผลสู่สังคมไทยอย่างเข้มแข็ง คือ ผู้นำ กลุ่ม/องค์กรชุมชน ซึ่งทุกฝ่าย/ทุกคนจะต้องร่วมใจเป็นหนึ่ง การนำปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงมาใช้ในชีวิตประจำวัน ก็เพื่อเป็นการสร้างภูมิคุ้มกันให้กับชุมชน ซึ่งนับได้ว่าเป็นส่วนสำคัญยิ่งในการดำเนินชีวิต การพัฒนาหมู่บ้านเศรษฐกิจพอเพียงให้เป็นแหล่งเรียนรู้ของชุมชน เป็นการส่งเสริมกระบวนการเรียนรู้ กับประชาชนในด้านการคิดวิเคราะห์ การนำเอาความรู้ ประสบการณ์ ภูมิปัญญาท้องถิ่น ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม มาดำเนินการจัดทำและนำมาประกอบเป็นแหล่งเรียนรู้ของชุมชน มีกิจกรรมการพบปะพูดคุย แลกเปลี่ยนความรู้ ประสบการณ์ภายในชุมชน หรือระหว่างชุมชน และสามารถถ่ายทอดความรู้จากชุมชนหนึ่งไปสู่ชุมชนหนึ่ง ก่อให้เกิดการเรียนรู้อย่างแพร่หลาย ชุมชนมีการพัฒนาอย่างมั่นคง รอดพ้นภัยวิกฤตภายใต้หลักแนวคิดแบบพอเพียง

๖.     ประโยชน์ขององค์ความรู้

การเรียนรู้เกิดได้ทุกแห่ง ทุกสถานที่ ที่เกิดขึ้นมากที่สุดไม่ได้เกิดจากการสอนในห้องเรียน แต่เกิดขึ้น

จากการที่ได้พูดคุยกัน ซึ่งเป็นการเรียนรู้ที่ไม่ใช่ห้องเรียน แต่เป็นการเรียนรู้นอกห้องเรียน ที่เกิดขึ้นในครอบครัว ชุมชน และที่กว้างใหญ่ที่สุด คือ สังคม ความรู้ที่เกิดขึ้นในสถานที่ต่างๆ ที่หลากหลาย จึงเรียกว่า แหล่งเรียนรู้ ซึ่งหมายถึงสิ่งที่มีอยู่ในสังคมรอบๆ ตัวเราอาจเป็นสิ่งที่มีชีวิตและสิ่งที่ไม่มีชีวิต และสิ่งที่มนุษย์สร้างขึ้นเป็นแหล่งเรียนรู้ที่ทำให้คนในสังคมเกิดการเรียนรู้ เช่น แหล่งเรียนรู้ด้านข้อมูล ด้านวัฒนธรรม ประเพณี ด้านการประกอบอาชีพ ด้านภูมิปัญญาท้องถิ่น เพื่อให้ประชาชนมีโอกาสในการเรียนรู้เรื่องราวต่างๆที่มีความสนใจ สามารถนำไปประยุกต์ใช้กับการดำเนินชีวิต เพื่อพัฒนาอาชีพ พัฒนาตนเอง สร้างความเข้มแข็งแบบพอเพียงอย่างยั่งยืน

ขุมความรู้

๑.  การคัดเลือกหรือการสร้างทีมงาน หมายถึง คณะทำงาน หรือ กลุ่มเป้าหมายที่มีส่วนร่วมในการ

วางแผนและขับเคลื่อนกิจกรรม จะต้องเป็นบุคคลที่มีความเป็นผู้นำ เสียสละ และมองเห็นประโยชน์ของกิจกรรม                       ๒.  ความรู้ในการปฏิบัติงาน คือ คณะทำงานต้องมีความรู้ ความเข้าใจ เกี่ยวกับงานที่จะดำเนินการ และสามารถชี้แจง อธิบาย หรือถ่ายทอดความรู้ได้อย่างชัดเจน

-  ๒  -

๓.      การคัดเลือกแหล่งเรียนรู้ อาจเป็นสถานที่ๆมีโครงสร้างเป็นอาคาร หรือ โรงเรือน หรือสถานที่

จากการปฏิบัติงานจริง เช่น สถานที่ประกอบอาชีพ ไม่เน้นการเรียนการสอนในห้องเรียน

แก่นความรู้

๑. การประชาสัมพันธ์ เป็นสิ่งจำเป็นต่อการมีส่วนของประชาชน ทำให้เกิดการยอมรับจากประชาชน

และหน่วยงานที่เข้าร่วมกิจกรรม ชุมชนเห็นศักยภาพของชุมชน รักชุมชน รักษ์ท้องถิ่น รู้จักตนเองและภาคภูมิใจในแหล่งเรียนรู้ของตนเอง

๒.      ความต่อเนื่องของกิจกรรม  เป็นสิ่งสำคัญที่จะทำให้แหล่งเรียนรู้ของชุมชนประสบผลสำเร็จ หรือ

ล้มเหลวในการดำเนินงาน โดยจะต้องจัดเวทีประชาคมเพื่อสร้างความตื่นตัวของประชาชนเป็นประจำ และเพื่อวิเคราะห์แหล่งเรียนรู้แต่ละด้าน  เพื่อนำมาปรับปรุง วางแผนการดำเนินกิจกรรมให้ตรงเป้าประสงค์ของกิจกรรม

๗.     เทคนิคในการปฏิบัติงาน

การพัฒนาหมู่บ้านเศรษฐกิจพอเพียง มีองค์ประกอบหลายอย่างในกระบวนการพัฒนา  โดยเฉพาะผู้นำ แกนนำ กลุ่ม/องค์กรในหมู่บ้าน ซึ่งเป็นตัวหลักสำคัญในการขับเคลื่อนกิจกรรมหมู่บ้านเศรษฐกิจพอเพียงต้นแบบให้ประสบผลสำเร็จ โดยทำหน้าที่เป็นผู้นำทาง เป็นผู้เชื่อมประสาน ทั้งกับครอบครัว กลุ่ม องค์กร ในหมู่บ้าน และภาคีภายนอกหมู่บ้าน เพื่อผนึกกำลังร่วมกันในการพัฒนาเศรษฐกิจพอเพียงต้นแบบ ดังนั้น การสร้าง/การส่งเสริมและสนับสนุนผู้นำ กลุ่ม/องค์กรชุมชนให้เป็นแกนนำ จึงเป็นสิ่งสำคัญอย่างยิ่งในการพัฒนาหมู่บ้านเศรษฐกิจพอเพียง 

ขั้นตอนการพัฒนาหมู่บ้านเศรษฐกิจพอเพียง

ขั้นที่ 1 การจัดเวทีประชาคม เป็นการชี้แจงให้เห็นความสำคัญของแหล่งเรียนรู้ชุมชน และกำหนดสถานที่แหล่ง เรียนรู้  ข้อมูล ผู้ถ่ายทอดความรู้ วัดสุและอุปกรณ์ในการดำเนินงาน เช่น

๑)      สร้างความรู้ความเข้าใจการพัฒนาหมู่บ้านเศรษฐกิจพอเพียงเป็นแหล่งเรียนรู้ของชุมชนกับคณะทำงาน

เศรษฐกิจพอเพียงระดับหมู่บ้าน / ตำบล ภาคีการพัฒนา ผู้นำ กลุ่ม องค์กร หรือ ประชาชน

๒)      ประสานความขอความร่วมมือจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น   และภาคีการพัฒนา  ในด้านวิชาการ

งบประมาณ การบริหารจัดการ ฯลฯ

       ๓)  สร้างเครือข่ายแหล่งเรียนรู้ กับ หมู่บ้าน / ชุมชน อื่นๆ เพื่อแลกเปลี่ยนเรียนรู้ประสบการณ์การทำงาน

       ๔)  ติดตาม ประเมินผล เพื่อช่วยเหลือแก้ไขปัญหา

       ๕)  รายงานผลการดำเนินงานผ่านช่องทางต่าง ๆ  เช่น  การประชุม หรือ หอกระจายข่าว   เป็นต้น

ขั้นที่ 2  การจัดรูปแบบกิจกรรมสาธิตตามแนวปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง   เช่น  กิจกรรมการลดรายจ่าย  กิจกรรมการเพิ่มรายได้ กิจกรรมการประหยัด  กิจกรรมการใช้เทคโนโลยีที่เหมาะสม  กิจกรรมการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและสิ่งแวดล้อม   และกิจกรรมการเอื้ออารีต่อกัน

ขั้นที่ 3 การศึกษาดูงาน  จากแหล่งเรียนรู้ต้นแบบ เพื่อนำมาประยุกต์ หรือ ปรับใช้ให้เหมาะสมกับสภาพสังคม สภาพแวดล้อมของหมู่บ้าน /ชุมชน

ขั้นที่ 4 การเก็บรวบรวมองค์ความรู้ จากปราชญ์ชาวบ้าน/บุคลากรที่มีองค์ความรู้แต่ละประเภท เพื่อบันทึกองค์ความรู้เป็นลายลักอักษร

ขั้นที่ 5 การค้นหาวิทยากรผู้ให้ความรู้  ได้แก่  อาสาสมัคร ปราชญ์ชาวบ้าน บุคลากรที่มีองค์ความรู้แต่ละประเภท หรือเจ้าขององค์ความรู้ เพื่อทำหน้าที่เป็นวิทยากรถ่ายทอดความรู้ของหมู่บ้าน

ขั้นที่ 6 การบริหาร จัดการ สถานที่แหล่งเรียนรู้ให้มีความพร้อม  เช่น  เอกสารประกอบคำบรรยาย ป้ายแสดงข้อมูล วัสดุและอุปกรณ์สาธิตกิจกรรม ฯลฯ

ขั้นที่ 7 สรุปแนวทางการดำเนินงาน  เสนอเวทีประชาคมเพื่อตรวจสอบความพร้อม และความถูกต้องของข้อมูล ฯลฯ